Ruimte om te lezen, leren, groeien

International Literacy Day 2026

Een wereld achter woorden

Op 8 september is het International Literacy Day, in Nederland ook wel Wereldalfabetiseringsdag genoemd. UNESCO riep deze dag in 1966 in het leven. In 2026 wordt de zestigste editie gevierd, met als thema ‘Literacy for people, the planet and prosperity’.¹

Die aandacht blijft hard nodig. Volgens UNESCO beschikken wereldwijd nog altijd zo’n 739 miljoen volwassenen niet over basisvaardigheden in lezen en schrijven.²

Ook in Nederland blijft laaggeletterdheid een belangrijk aandachtspunt. Ongeveer drie miljoen volwassenen tussen de 16 en 75 jaar hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.³ Toch gaat geletterdheid verder dan dat. Het gaat ook om het kunnen begrijpen, beoordelen en toepassen van informatie, van een overheidsbrief tot medisch advies.²

Samen met rekenen en digitale vaardigheden bepaalt geletterdheid in belangrijke mate of mensen zelfstandig hun weg kunnen vinden in de maatschappij. Recent onderzoek brengt vroeg socialmediagebruik in verband met lagere taalprestaties.⁴ Tegelijkertijd roept de opkomst van AI nieuwe vragen op over onze lees-, schrijf- en denkvaardigheden. Dit maakt het vermogen om informatie kritisch te beoordelen alleen maar belangrijker.

Ik lees, dus ik groei

Volgens Stichting Lezen hangt regelmatig lezen positief samen met cognitieve ontwikkeling, sociale intelligentie en maatschappelijke betrokkenheid.⁵ Mensen die regelmatig lezen, beschikken gemiddeld over meer kennis van de wereld. Lezen hangt bovendien samen met een grotere woordenschat, sterkere redeneervaardigheden, sociaal begrip en empathie. Op latere leeftijd kan regelmatig lezen helpen om cognitieve vaardigheden langer op peil te houden.⁵ Lezen helpt ons dus niet alleen om informatie te verwerken, maar ook om andere perspectieven te begrijpen, verbanden te leggen en onze plek in de samenleving in te nemen.

Een plek om een nieuw hoofdstuk te beginnen

Bibliotheken versterken geletterdheid niet alleen via hun collectie, maar ook met begeleiding en programmering.⁶ Als toegankelijke derde plek (third place) maken zij informeel leren mogelijk. Bezoekers kunnen er vrijblijvend binnenstappen, een vraag stellen of meedoen aan bijvoorbeeld een taalcafé, voorleesactiviteit of digitale workshop. Zo leren mensen door te doen én van elkaar.

Ook het interieur kan de drempel om te leren en mee te doen helpen verlagen. Een combinatie van rustige leesplekken, gemeenschapstafels en flexibele ruimtes ondersteunt verschillende vormen van lezen, leren en uitwisseling. Beschutte plekken om je terug te trekken en comfortabele lounge- of cafésettings geven bezoekers de keuze voor een omgeving waarin zij zich prettig voelen. Een heldere indeling maakt activiteiten en voorzieningen gemakkelijk vindbaar. Meertalige communicatie en een interieur dat aansluit bij de lokale identiteit kunnen voor herkenning zorgen. Zo versterken programmering en interieur elkaar.

Meertalige ontmoetingen op Bonaire

Een inspirerend voorbeeld is Bibliotheek Bonaire. De bibliotheek opende in het voorjaar van 2025 op een nieuwe, tijdelijke locatie in Kralendijk en groeide al snel uit tot een levendige plek voor de gemeenschap.

Met haar diverse programmering sluit de bibliotheek aan bij de meertalige samenleving. Een voorbeeld is Snèk di idioma (‘taalsnack’), een maandelijkse ontmoeting rond taal en cultuur waarbij bezoekers verschillende talen oefenen rond een vast thema.

Ook het interieur helpt mee. Beschutte maar zichtbare plekken bieden rust zonder bezoekers af te zonderen. Lokale kleuren, koraalprints en de Papiamentse begroeting Bon Bini zorgen voor herkenning en brengen de identiteit van het eiland naar binnen.

Vier moedertalen aan tafel

Tijdens Snèk di idioma zitten mensen met verschillende moedertalen samen aan tafel. “Juist die mix maakt het bijzonder,” vertelt Danique Verkerk, programmamaker basisvaardigheden bij Bibliotheek Bonaire. “Deelnemers gaan met elkaar in gesprek in de taal die ze aan het leren zijn: Papiamentu, Spaans of Nederlands. Het komt regelmatig voor dat mensen met vier verschillende moedertalen samen aan tafel zitten.”

De laagdrempelige opzet helpt deelnemers om te blijven oefenen en terug te komen. “We kiezen daar bewust voor. Snèk di idioma vindt plaats op vaste momenten, we delen de activiteit actief via onze kanalen en kondigen steeds duidelijk de volgende editie aan. Wat in de praktijk het beste werkt, is echter de groep zelf! Intussen is er een vaste kern van deelnemers die elkaar aanmoedigen en vooral ván elkaar leren. De meesten komen nu uit zichzelf.”

De huiselijke sfeer van de bibliotheek speelt tijdens de bijeenkomst een belangrijke rol, vervolgt Danique. “We richten de ruimte zo in dat er plek is voor kleinere en grotere groepen en iedereen comfortabel kan zitten. En er staat altijd iets lekkers op tafel. Dat zit niet voor niets in de naam. Zo ontstaat een veilige sfeer waarin mensen een nieuwe taal hardop durven spreken.”